Nijmeegse Vierdaagse 2006

NIJMEGEN - De protocollen rond de Vierdaagse in Nijmegen zijn niet meer van deze tijd. De informatie, vooral op medisch en meteorologisch gebied, en de crisiscommunicatie behoeven verbetering. Dit is de conclusie van een onafhankelijke commissie onder leiding van Loek Hermans, voorzitter van MKB Nederland.

De Vierdaagse in Nijmegen afgelopen zomer, waarbij door de hitte wandelaars onwel werden en twee doden vielen, vormde de aanleiding voor twee onderzoeken die dinsdag werden gepresenteerd. Het ene, van de commissie-Hermans, richtte zich op het besluit om de tocht op dinsdag 18 juli te laten doorgaan. Het andere, van de gemeente Nijmegen onder leiding van gemeentesecretaris Pier Eringa, nam het functioneren van de hulpdiensten en gemeente onder de loep.

Volgens de onderzoekers is de wandelaar als eerste zelf verantwoordelijk. Het besluit om te gaan wandelen ligt bij hem. Hij moet zorgen voor een goede voorbereiding, een optimale lichamelijke conditie, passende kleding, schoeisel, eten en drinken. Daarnaast hebben de organiserende stichting 4daagse en de overheid hun eigen verantwoordelijkheid. De commissie-Hermans concludeert dat de stichting 4daagse haar besluiten volgens de bestaande protocollen heeft genomen. Maar deze behoeven wel een behoorlijke 'upgrading', aldus de commissie.

Hermans merkte op dat de problemen zich beperken tot 'dat kleine stukje dijk'. De hitte, de fysieke gesteldheid van de wandelaars, hun voorbereiding, het natsproeien, de voorzieningen en psychologische effecten maakten dat juist daar op de Oosterhoutse Dijk mensen 'bij bosjes neervielen'. Maar volgens hem is slechts één dode te wijten aan de Vierdaagse, de andere overleed later. De veertig wandelaars die in het ziekenhuis belandden, waren vooral dertigkilometerlopers die te weinig hadden gedronken.

Gemeentesecretaris Eringa vindt dat de stichting 4daagse zelf meteorologische en fysiologische experts in huis moet hebben. De rol van de gemeente blijft beperkt tot het toetsen van die deskundigheid. Er zijn door het optreden van de hulpdiensten geen onnodige slachtoffers gevallen. Het was weliswaar een chaos, maar er is goed samengewerkt en geϊmproviseerd, concludeert Eringa. Wel vindt hij dat gedurende de Vierdaagse alle dagen de paraatheid van alarmfase 2 van kracht moet zijn. De 'opschaling' tot dit niveau heeft veel te lang geduurd.

Vooral de Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen (GHOR) krijgt ervan langs. Deze 'witte poot' van de hulpdiensten is niet toegerust om mee te beslissen over het doorgaan van de tocht op dinsdag. Het hoofd van de GHOR kan bovendien geen leiding geven aan het ziekenhuis, de huisartsen en de ambulances ten tijde van een ramp. Dit is een manco in de wet, aldus de Nijmeegse burgemeester Guusje ter Horst.

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Ongeveer tweeduizend wandelaars vinden dat zij een gezondheidsrisico hebben gelopen bij de Vierdaagse van afgelopen zomer. Er waren drie keer zo veel wandelaars met problemen als in 2005.

Dit blijkt uit de enquête die de commissie-Hermans onder de wandelaars heeft gehouden. Toch staat de overgrote meerderheid (85 procent) achter de stichting 4daagse. Deze is echter wel tekortgeschoten wat betreft informatie over het weer. Ook zou vooraf duidelijk moeten zijn onder welke omstandigheden wel of niet veilig kan worden gelopen.

Een meerderheid van de respondenten vindt desondanks dat deelnemers zelf verantwoordelijk zijn voor problemen. Uit het onderzoek blijkt ook dat de meeste wandelaars onvoldoende maatregelen hebben genomen tegen de hitte.

De meerderheid vindt dat de deelnemers een verklaring zouden moeten tekenen dat zij voldoende fit en getraind zijn.

NIJMEGEN - De ruim 45.000 wandelaars die in juli gestart zijn op de eerste dag van de Vierdaagse van Nijmegen, krijgen een herinnering aan deze tocht, die na een dag werd afgelast. De herinnering heeft de vorm van een speldje om op de kleding te dragen. Dat schrijft voorzitter Wim Jansen van stichting De 4Daagse in een brief die de lopers dinsdag ontvangen.

De wandelaars van 2006 hoeven bovendien volgend jaar niet te loten voor een startbewijs. Zij zijn gegarandeerd van deelname, aldus Jansen. Het bestuur heeft overwogen het inschrijfgeld voor dit jaar terug te storten, maar uiteindelijk besloten dat niet te doen.

Het besluit de Vierdaagse af te gelasten, was ‘een zeer moeilijke beslissing’, schrijft Jansen aan de wandelaars. De ervaringen van de eerste dag, in combinatie met de wetenschap dat de grenzen van de capaciteit van de hulpverlening waren bereikt en het vooruitzicht dat de weersomstandigheden de volgende dagen nog ongunstiger zouden worden, hebben de doorslag gegeven.

Op de eerste, extreem warme wandeldag kwamen twee lopers om het leven, terwijl tientallen mensen opgenomen moesten worden in ziekenhuizen. Hoewel de Vierdaagse daarna stopte, waren alle kosten al gemaakt. Jansen: ‘Dat financieren we voor een belangrijk deel uit de inschrijfgelden en daarom is besloten niet te restitueren. Degenen die extra hebben betaald voor een certificaat, krijgen dat geld wel terug.’

Volgens Jansen zijn allerlei andere maatregelen, zoals inkorten van de routes, eerder starten of een dag niet lopen, overwogen. ‘Maar geen enkele oplossing kon het bestuur de zekerheid geven dat de veiligheid van de wandelaars gegarandeerd was.’.

Veel wandelaars hebben achteraf hun steun betuigd aan het bestuur. Ook op allerlei fora op internet blijkt dat de meeste wandelaars het Vierdaagsebestuur steunen. Daarentegen is er wel veel kritiek op de beslissing de Vierdaagsefeesten in de stad gewoon door te laten gaan. ‘Dat is een verantwoordelijkheid die ligt bij het Actief Comité Binnenstad Nijmegen en de burgemeester’, aldus Jansen.

Hitte. Het woord, etymologisch verwant aan 'heet', lag de afgelopen weken bij menigeen op de uitgedroogde lippen. Meestal in de simpele, driewoordelijke zinsconstructie: 'Wát een hitte...

Het staat nog niet in de Van Dale, maar na het drama van de Nijmeegse Vierdaagse is dat slechts een kwestie van tijd. Want de eerste etappe van die Vierdaagse liep uit op een regelrechte hitteslag.

Hitteslag: een gevecht, geleverd in extreem warme weersomstandigheden. Klinkt logisch, toch? Maar dat is niet de officiële betekenis van 'hitteslag'. 'Men spreekt van hitteslag in geval van hyperthermie boven de 40 graden celsius in associatie met een neuropsychisch syndroom en cardiovasculaire en respiratoire problemen leidend tot multi-orgaanfalen,' zo meldt de website van het Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie.

In gewone mensentaal wil dit zeggen dat een hitteslag een fysieke aandoening is, waarbij het lichaam er niet meer in slaagt de warmte op normale wijze af te voeren. Hitteslag is het directe gevolg van vocht- en zoutverlies, eerder dan van de hitte zelf.

Hierin schuilt ook het verschil met de traditionele 'zonnesteek', die wordt veroorzaakt door een teveel aan zonnestraling op het hoofd of in de nek. Door een hitteslag kun je getroffen worden als de zon geheel achter een wolkendek schuilgaat.

Overigens lijkt 'hitteslag' vooral in Vlaanderen veelgebruikt. In de Nederlandse kranten vinden we het de laatste vijf jaar twee keer terug, beide keren opgetekend uit Vlaamse mond. In Vlaamse kranten kwam 'hitteslag' (als ziekteverschijnsel) in dezelfde periode veertien keer voor.

ARNHEM - Het openbaar ministerie stelt geen strafrechtelijk onderzoek in naar de gang van zaken rond de Vierdaagse. Een oriënterend feitenonderzoek heeft uitgewezen dat er geen reden voor is. Tijdens de eerste etappe van de Vierdaagse overleden vorige week twee wandelaars als gevolg van de hitte. De marsleiding besloot ondanks het warme weer niet tot inkorting van de etappe. De Vierdaagse onderwerpt de gebeurtenissen aan een onafhankelijk onderzoek. Dat wordt geleidt door oud-minister Loek Hermans. De gemeente Nijmegen evalueert het functioneren van de hulpdiensten.

ARNHEM - Justitie in Arnhem gaat de organisatie van de Nijmeegse Vierdaagse niet strafrechtelijk vervolgen. Tijdens de eerste dag overleden twee deelnemers en vielen tientallen wandelaars flauw.

Het besluit van het openbaar ministerie viel nadat een oriënterend feitenonderzoek uitwees dat er geen reden is voor een strafrechtelijk onderzoek. Na de dood van het tweetal werd het evenement afgelast. De Vierdaagse begint zelf een onafhankelijk onderzoek. Loek Hermans, voorzitter van MKB-Nederland en oud-minister heeft de leiding.

NIJMEGEN - De gemeente Nijmegen gaat strengere eisen stellen aan de Vierdaagse. Ze zullen vanaf volgend jaar in de nieuwe vergunning worden opgenomen. Dat zegt de Nijmeegse gemeentesecretaris Pier Eringa, die op verzoek van burgemeester Guusje ter Horst onderzoek doet naar wat er vorige week misging. "Er zullen serieuze verbeterpunten op tafel komen."

Zaterdag, 22 juli 2006 - NIJMEGEN - Op vrijdag krijgen de Vierdaagselopers traditioneel een kruisje uitgereikt. Dat moet ook na de afgelasting van de wandelmarsen, vinden sommige lopers.

„De organisatie denkt niet aan de lopers“, zegt Vierdaagsewandelaar Peter Schönamsgruber uit Duitsland. Hij loopt de Vierdaagse voor de veertigste keer met een internationaal clubje van 25 man.

Hij is diep teleurgesteld over de gang van zaken. Hij heeft er respect voor dat de mars na twee doden is afgelast, maar hij vindt dat de lopers een kruisje voor hun prestatie moeten krijgen. „Toen Wim Jansen geridderd werd, zei hij dat wij wandelaars de eigenlijke ridders zijn. Nu moet hij ons ook ridderlijk behandelen.“

Voor het geval dat Jansen dat in de ogen van Schönamsgruber niet doet, heeft het lopersgroepje van de Duitser alsvast een rigoureus besluit genomen. „Wij komen als wij geen beloning krijgen volgend jaar niet meer terug .“

Andere lopers hopen nog, ook al willen ze geen kruisje, op een beloning of een persoonlijk bericht van het Vierdaagsecomité. Etelka Oortwijn uit Apeldoorn: „Als je de tocht niet hebt uitgelopen, heb je geen kruisje verdiend. Zo’n kruisje zou dan niet dezelfde waarde hebben.“ Wel vindt ze dat de organisatie een gebaar naar de lopers moet maken. „Je hebt iets nodig. Én je hebt behoefte aan andere mensen om je heen.“

Loopster Renate Brandler uit Duitsland verwacht noch een kruisje noch een persoonlijke mededeling van het bestuur. „Ik heb er alle begrip voor dat de mars is afgelast. Het zou een heel raar gevoel zijn als je nu een kruisje zou ontvangen.“

Wandelaar Kath uit het Duitse Blieftorf (bij Hamburg) heeft een ander voorstel. „Ik begrijp dat je de medaille niet zo maar kunt weggeven. Daarom wil ik de organisatie voorstellen dat ik volgend jaar weer meedoe. Als ik het dan haal, wil ik de onderscheidingen voor twee jaar ontvangen. Ik heb dan immers bewezen dat ik het kan.“

De Vierdaagseorganisatie is er nog niet uit. Woordvoerder André Sonneville: „Wij moeten eerst alles op een rijtje zetten.“

Zaterdag, 22 juli 2006 - NIJMEGEN - Ondanks alles hield een dissidente groep van honderd ‘Vierdaagselopers’ aan hun afsluitingsmars een goed gevoel over. In vol ornaat met wandelpas en gladiolen beleefden ze hun glorieuze moment op de Via Gladiola.

„Het was toch wel kicken. Nog zoveel mensen die voor ons klapten, ons toeschreeuwden en auto’s die toeterden.“ Niet alleen Jan van Dijk uit het Utrechtse Langbroek kreeg kippenvel op de St.-Annastraat tijdens de alternatieve intocht. De hele stoet leek ontroerd door zoveel spontane sympathiebetuigingen. Er is erkenning en herkenning. Bestuurders van passerende auto’s steken hun duim op. De lopers joelen terug en lijken hun frustratie even te vergeten.

„Heel geslaagd,“ vindt Martin Bonne uit Oostwoud, een van de bedenkers van deze mini-intocht. Dinsdag al ontstond in zijn wandelclub het idee de kater te bestrijden die zoveel Vierdaagsewandelaars plaagt.

Met zijn achten besloten ze vijf kilometer te gaan lopen. Van de Wedren naar het Radboud ziekenhuis en vanaf daar over de onherkenbare Via Gladiola terug. Niet midden op straat, maar over het fietspad, zoals met de politie was afgesproken.

Het wandelplan deed al snel de ronde over verschillende Nijmeegse campings en bracht toch nog honderd gedesillusioneerden samen.

Op de Wedren, de desolate start- en finishplaats van de Vierdaagse die niet meer was, kwamen bij sommigen de emoties boven. Daar stonden ze. En weer vinden ze het jammer dat er niets is. Geen organisatie, geen gemeente, geen drankje, geen troost. Enkel woon-werkverkeer en afvalwagens en werklui die de tent afbreken.

Marianne Hol uit Druten verwoordt het heersende gevoel. „Het was zo leuk na zo’n rare week. Nu hebben we het gevoel dat het is afgesloten. Na drie dagen ben ik eindelijk af van dat rare gevoel in mijn benen.“

Weinig volken voelen zo’n toch best beladen moment beter aan dan de Engelsen. Met gladiolen en St. George-vlaggen in de hand komen ze bijna plechtig voorbij. Een Britse stoet, met een enkele Hollandse verstekeling. Gekleed in het oranje en stevig doorstappend vanuit Cuijk. Geen gelal, maar gezang. Passanten die de Engelsen zo zien passeren raken zelf onder de indruk. Het is alsof de geest van de Vierdaagse passeert. Ze krijgen luid applaus van een groep studentes, die toch ook op de Via Gladiola staan.

Zaterdag, 22 juli 2006 - Toen Vierdaagse - Verbijsterd was ervaren Vierdaagseloopster Francine van den Bergh toen ze maandagavond hoorde dat er de volgende dag ‘gewoon gelopen’ zou worden. Ze is kwaad, want het drama van de negentigste Vierdaagse was te vermijden geweest.

voorzitter Wim Jansen maandagavond aankondigde dat er dinsdag ondanks de extreme weersverwachtingen normaal zou worden gelopen (niet eerder starten, geen ingekorte afstanden) was ik verbijsterd. En later zou blijken dat ik niet de enige was.

Ik zou mijn dertiende Vierdaagse lopen en besefte:

– Dit besluit is gebaseerd op de weersverwachting, maar met een heel dunne marge (voldoende wind in de middag als alle wandelaars gedurende minimaal 1,5 uur op de volstrekt onbeschaduwde dijk van Oosterhout naar Nijmegen lopen). In 2003 zijn de afstanden op een van de dagen wél ingekort omdat het 34 graden zou worden en er geen wind werd verwacht. Toen was het achteraf niet nodig, omdat er wind opstak en de temperatuur alleszins dragelijk was. Een afwijking van de weersvoorspelling die dit keer gunstig uitpakte voor de wandelaar. Waarom werd er nu geen rekening mee gehouden dat het in het Nederlandse klimaat heel goed mogelijk is dat zich ook een verandering in ongunstige zin kan voordoen?

– Bij deze jubileum-Vierdaagse zijn vijfduizend wandelaars meer toegelaten, terwijl het traject andere jaren ook al bomvol is. Onder die omstandigheden is het volstrekt onmogelijk je eigen tempo te lopen, waardoor het wandelen zwaarder is en een grotere aanslag op je conditie, hoe goed die ook is.

– Het nog grotere aantal lopers dan anders gaat zorgen voor een langere looptijd en een nog lagere loopsnelheid op de dijk waar de deelnemers van alle afstanden overheen moeten. Dat maakt het risico bij een ongunstige weersomslag enorm.

‘Hier gaan doden vallen!’flitste door mijn hoofd bij het vernemen van dit besluit.

De beslissing tot afgelasting en de manier waarop die is gemotiveerd, klinkt mij dan ook erg hypocriet in de oren. Moet een wandelevenement worden afgelast omdat er door de hulpdiensten niet voldoende zorg kan worden geboden (aan wandelaars die in problemen komen)? Of moet het belang van de wandelaar voorop staan en moet worden voorkómen dat mensen in problemen, zelfs in levensgevaar, worden gebracht door ervan uit te gaan dat een weersvoorspelling één op één zal uitkomen? ‘We zijn overvallen door de onverwacht hoge temperatuur en het wegvallen van de wind?’ Hoe durf je dit met droge ogen te beweren? Sinds wanneer houdt het Nederlandse weer zich zo exact aan de voorspelling dat het verantwoord is om een beslissing te baseren op de smalle marge die ‘gewoon wandelen’ op dinsdag 18 juli mogelijk maakte; vooral gezien de ervaring van 2003 en rekening houdend met verzwaarde omstandigheden door extra deelnemers.

Achteraf beweert de heer Jansen dat wandelaars onder andere het advies meekregen om twee liter water per uur te drinken. De werkelijkheid is:

- Dat advies heb ik vooraf nooit gezien of gehoord en in de Vierdaagse almanak staat onder het hoofdje Bij extreem hoge temperaturen: ‘Drink veel, zo mogelijk een halve liter per uur, géén alcohol’.

- Op de dijk tussen Oosterhout en Nijmegen – wandeltijd ruim anderhalf uur in de brandende zon! – stonden twee particulieren met een tuinslang water te verstrekken en de brandweer had één put aangeslagen zodat je je fles kon vullen bij een spuitende brandslang. Geen wonder dat we bij Slijk Ewijk al vóór twee uur in ca. twintig minuten tijd vier ambulances en een motorambulance moesten laten passeren!

- Hoeveel water je ook drinkt, dat beschermt niet tegen de gevaren van een zonnesteek en warmtestuwing.

- Teveel water drinken kan zelfs levensgevaarlijk zijn, blijkt uit recent onderzoek.

U zult begrijpen dat ik van mijn stoel viel bij het vernemen van het aanvankelijke besluit dat er ook woensdag ‘gewoon gelopen’ zou worden. Zelfs de starttijd werd niet vervroegd! Militairen mochten hun bepakking thuislaten en nu werd inderdaad het algemene advies gegeven om twee liter water per uur te drinken. Mijn gedachte bij dat wateradvies was niet eens ‘zie maar dat je dat weg krijgt’ maar vooral ‘zie maar dat je het krijgt’.

Ik ben heel vroeg naar bed gegaan, met het voornemen om om half vier aan de start te staan, in de hoop dat men de hand over het hart zou strijken en ik een klein beetje tijd in het donker zou kunnen winnen. Ik sliep al toen mijn schoondochter belde om te zeggen dat de hele Vierdaagse was afgelast. Tot grote opluchting van de familie. Triest dat het zo heeft moeten lopen, maar ik ben vooral kwaad, omdat ik ervan overtuigd ben dat de eerste dag van de 90ste Vierdaagse heel anders was verlopen als op maandag een andere beslissing was genomen. Een beslissing die voorbij gaat aan commerciële belangen, maar die uitsluitend is gebaseerd op gezond verstand, ervaring en het belang van de wandelaar (op een gezonde manier een forse prestatie leveren).

Francine van den Bergh is ervaren Vierdaagseloper (1x 40km, 11x50 km).

Al sinds vorige week was op teletekst te lezen dat de te verwachten temperatuur afgelopen dinsdag tot ver boven de 30 graden werd geschat.

Toch zagen de organisatie van de Vierdaagse in Nijmegen en de lokale autoriteiten in de weersverwachtingen geen enkele aanleiding tot het nemen van maatregelen. Dinsdag was de dag van de waarheid: twee doden en veel leed.

Als verklaring werd door de lokale autoriteiten en organisatie gezegd dat de omstandigheden snel waren verslechterd. Hoezo ? De temperatuur was al hoog en had zeker moeten leiden tot het nemen van maatregelen. De Vierdaagse is afgelast, maar ik heb het vuurwerk kunnen horen. De feesten gaan gewoon door.

Ondanks de blunders gaat de commercie boven alles en vooral boven het respect voor de slachtoffers die worden afgekocht met een minuut stilte. Onvoorstelbaar, maar blijkbaar typisch 'Nijmegensch'. Eigenlijk zou Justitie een onderzoek moeten instellen.

Wat wordt er toch moeilijk en ingewikkeld gedaan over de doden en uitvallers van de Vierdaagse. Om hiervoor de Vierdaagse af te lasten vind ik onbegrijpelijk. Het maakt van dit evenement in de toekomst een brave wandelclub.

Het heroϊsch gehalte wordt mede gemeten aan moeilijkheidsgraad, vaak af te meten aan het aantal uitvallers. Verkort als organisatie desnoods de te lopen afstand, zorg dat op de droge stukken een waterkraampje staat, waarschuw ongetrainde wandelaars voor de gevaren, maar laat hen zelf kiezen, laat ze lopen.

Toen wielrenner Tommy Simpson in 1967 stierf bij de beklimming van de Mont Ventoux, ging de Tour gewoon door.

De Mount Everest ligt bezaaid met lijken van klimmers die zichzelf hebben overschat. Toch wordt die nog altijd beklommen.

Zou de Elfstedentocht worden onderbroken als iemand door het ijs zakt, tegen een brug aanschaatst of van vermoeidheid overlijdt?

Reeds drie jaar geleden, nadat ik de ingekort hete Vierdaagse van 2003 had gelopen, heb ik op het forum van de Vierdaagse al het watertekort aangehaald. Er zijn slechts drie drinkposten, bestaande uit drie landmacht-waterwagens. Ergens verloren op een veldje, om de 15 km. Die drie wagens beschikten over een totaal van 6000 liter water. De 44 duizend wandelaars lopen in totaal 40 tot 50 kilometer. Zij hebben ongeveer 220 duizend liter water nodig.

De rest van de watervoorziening wordt overgelaten aan particulieren. Alleen al voor het inschrijfgeld van 32 euro per persoon (met een totaal bedrag van ongeveer 1.400.000 euro), zouden er genoeg ongebruikte waterwagens te verkrijgen moeten zijn.

In de vakliteratuur over drinken en sport wordt atleten de raad gegeven om dehydratie te vermijden: drinken voordat je dorst hebt.

In een onderzoek onder lopers van de Marathon van Boston dronk een aantal lopers zoveel (een gemiddelde van drie liter) dat ze last kregen van hiponatremia, dat wil zeggen abnormaal lage natrium concentraties in het bloed. Gedurende intense inspanning, kunnen de nieren het teveel aan water niet verwerken.

Mogelijke symptomen zijn: wankelen, misselijk zijn, verdoofd zijn, onsamenhangend gedrag. Er zijn zelfs lopers aan overleden.

Ook na een marathon moet men oppassen. Aangeraden wordt met drinken te wachten tot na een keer urineren, een teken dat het lichaam geen water meer vasthoudt.

Het leven gaat door. De dood hoort bij het leven. Vertrouwde en goede uitdrukkingen die appelleren aan Nederlandse nuchterheid en realiteitszin. Maar ze lijken steeds minder van toepassing te zijn op de Nederlandse geestesgesteldheid. Wanneer een leerling of leerkracht overlijdt als gevolg van een misdrijf of ernstig ongeluk, dan ligt het onderwijs enkele dagen stil om "opvang" te bieden aan ouders en kinderen. Ook al hebben die ouders er wellicht helemaal geen behoefte aan. Uit pedagogisch oogpunt kan bovendien de vraag worden gesteld of het wel zo verstandig is zo uitgebreid stil te staan bij een overlijden.

De Vierdaagse van Nijmegen wordt afgelast omdat twee deelnemers zijn overleden. Waardig stil staan bij de dood van deze mensen en vervolgens doorgaan met het leven c.q. de Vierdaagse was blijkbaar geen optie.

Wanneer iedere organisator van sportieve evenementen (een marathon, een fietstocht) aldus handelt, kan er niets meer doorgaan wanneer de temperaturen de 30 graden overstijgen.

Op een hoger niveau moet worden gevreesd dat het incasseringsvermogen van een samenleving meer en meer wordt aangetast door dit gedrag van autoriteiten. Bij het minste of geringste is opvang of nazorg nodig. Althans, het wordt aangeboden. Ik heb overigens de stille hoop dat het gewone volk wat steviger in zijn schoenen staat dan de autoriteiten.

Dat lijkt me ook wel nodig, want het lijkt me erg onwaarschijnlijk dat de Nederlandse missie in Afghanistan zonder Nederlandse slachtoffers blijft.

Het hele land wist dat het 32 à 34 graden zou worden. Waarom komt de organisatie van de vierdaagse dan met het argument dat het volgens hun informatie niet warmer dan 30 graden zou worden?

Heel simpel. Er staan zeer grote (commerciële) belangen op het spel. De organisatie heeft bewust het risico genomen. Bedenkelijk is het dat voor die belangen mensenlevens op het spel zijn gezet.

Het zou een feestweek worden voor de jubilerende Vierdaagse. Juist dit jaar lag de nadruk op prestaties, en het halen van records.

Nijmegen beleefde een vreemde vrijdag. Vreemd, omdat het zo’n gewone dag was. Medewerkers van de reinigingsdienst Dar veegden het vuil van de straat, de winkels waren open en het verkeer raasde over de Sint Annastraat. Geen feestmuziek, geen drommen mensen vanaf het station, met krukjes en bloemen op weg naar de glorieuze intocht der wandelaars. Geen slotdag van de Vierdaagse, dus geen Via Gladiola.

Wel rukten in de loop van de middag steeds meer wildwandelaars op, aangetrokken door een spontane oproep tot een lopende herdenking vanaf Cuijk, traditioneel de laatste vijftien kilometers van de vierde dag. Het was geen feestelijke mars, gelopen uit respect voor de twee wandelaars die op de eerste dag overleden, voor de andere slachtoffers, het publiek dat jaarlijks langs de routes staat, de hulpverleners en toch ook voor de geplaagde organisatie.

Hoe anders was het aan het begin van de week, toen 44.015 lopers hun startbewijs ophaalden, blakend van het zelfvertrouwen of toch een tikje zenuwachtig over wat de de vier volgende dagen zouden brengen. Maandagavond, tijdens de traditionele vlaggenparade in het stadion van voetbalclub NEC, speldde burgemeester Guusje ter Horst de ridderorde van Oranje Nassau op bij een trotse marsleider Wim Jansen, waarna Lee Towers op zijn bekende wijze de wandelaars moed inzong.

Het zou een feestweek worden voor de jubilerende Vierdaagse van Nijmegen. Door het relatief grote aantal van 4.615 mensen dat zijn startbewijs niet ophaalde, bleef de 90ste editie net onder het deelnemersrecord uit 2004. Toch was de euforie groot. De organiserende Stichting 4Daagse hoopte wel het record uit 2003 te breken, toen 40.706 deelnemers de finish haalden. Dat jaar werden op de tweede dag de afstanden ingekort vanwege de grote hitte.

De stichting heeft dit jaar de teugels wat strakker aangetrokken door het ’diploma’ af te schaffen voor mensen die een afstand lopen die niet bij hun leeftijd en geslacht past. De wandelaars van 30, 40 of 50 kilometer per dag gaan alleen nog voor het Vierdaagse-kruisje. Die nadruk op de prestatie lokt gemotiveerde mensen, denkt Jansen. Wel is er een ruimere dispensatieregeling voor wandelaars met een beperking.

In mei is de Vierdaagse de ’Grandprix 2006’ toegekend door de Nationale Evenementenprijzen, een stichting waarin onder meer het Nationaal Bureau voor Toerisme participeert. De jury rept over ’een monument’, ’al lange tijd de grootste publiekstrekker in Nederland’, met ’een strakke organisatie’.

Die uit zich onder meer in de resolute wijze waarop de organisatie vorig jaar nog tijdens de marsen besloot de route op Roze Woensdag te verleggen, nadat wandelaars aan het einde van de tweede dag vast kwamen te staan in de feestende binnenstad. De omleiding langs de Waalkade stond binnen enkele dagen vast, tot groot ongenoegen van de ondernemers in twee Nijmeegse straten met vooral homohoreca, die hun jaarlijkse topdag opeens zagen verdwijnen.

Dit jaar begint de eerste wandeldag op dinsdagochtend nog vrolijk, maar het loopt uit op een drama. Wie in de loop van de middag in de binnenstad komt, ziet mensen met van inspanning rode koppen. Sommigen zakken aan het eind van hun Latijn op een stoeprand neer, anderen zoeken op hun laatste krachten het station. Sirenes klinken onafgebroken in de zware, hete lucht.

Op de Oosterhoutse dijk bij Lent gaan honderden wandelaars door de knieën. Omwonenden schieten brandweerlieden en Rode Kruis-medewerkers te hulp, onder de Waalbrug worden drie ’gewondennesten’ ingericht om mensen met vocht- en ademtekort een infuus te geven, enkele mensen worden op de dijk gereanimeerd. Getuigen voelen zich aanwezig in een Amerikaanse dramafilm.

Burgemeester Ter Horst maakt ’s avonds om halftien bekend dat de 90ste editie van de Vierdaagse wordt afgelast. Twee wandelaars zijn ondanks reanimatie door de hitte bezweken en de kans op meer slachtoffers op woensdag, als het nog drukkender zal worden, is groot. De hulpdiensten noemen doorgaan onverantwoord.

Marsleider Jansen is zwaar aangeslagen en zegt te zijn verrast door de verslechterende weersomstandigheden. Hij blijft erbij dat er op maandagmiddag geen aanleiding was om de afstanden op dinsdag in te korten. Wel zijn de lopers gemaand veel te drinken, hun hoofd te bedekken en ’s avonds zout te eten.

Op woensdag en donderdag knaagt de twijfel. Hoewel de Vierdaagsefeesten in Nijmegen gewoon doorgaan, wacht de horeca langs de route een financiële strop. Kwekers en bloemisten blijven met duizenden bossen gladiolen zitten, wandelaars zwerven wezenloos door de stad. Heeft de organisatie wel adequate maatregelen genomen, hadden de afstanden niet moeten worden ingekort zodat de Vierdaagse kon doorgaan, was de stichting wel op deze omstandigheden voorbereid?

KNMI, Meteo Consult en andere weerstations uiten hun verbazing over de voorspelling waarop de marsleiding zich zegt te hebben gebaseerd. De stichting heeft geen contract met een weerstation, maar plukte haar informatie van internet.

De Nijmeegse politiek dringt bij de burgemeester aan op professionalisering van de organisatie, hulpdiensten willen betrokken worden bij besluiten over inkorten of vervroegen van de wandelingen, het openbaar ministerie in Arnhem kondigt aan de feiten te gaan onderzoeken, wat mogelijk kan leiden tot een strafrechtelijk onderzoek.

„Justitieonderzoek lijkt ons een stukje overdreven”, aldus Rutger Zwart, fractievoorzitter van de PvdA in Nijmegen. Twee doden op meer dan 40.000 deelnemers: objectief gezien is dat niet veel, zegt hoogleraar veiligheid en rampenbestrijding Ben Ale. „Als je dat vergelijkt met de sterfte in een gemiddelde stad, zou het me niet verbazen als de Vierdaagse daarbij gunstig afsteekt.”

Dat de twee doden toch een schok hebben veroorzaakt, heeft volgens Ale vooral een psychologische oorzaak. „Deze beelden willen we niet op tv zien. We zijn gewend dat de Vierdaagse goed afloopt, op tv breed uitgemeten met de binnenkomst. Maar plotseling is het feestje geen feestje meer en treedt de rauwe werkelijkheid van de dood binnen.”

Ale heeft de Vierdaagse-organisatie eerder geadviseerd over het voorkomen van terroristische aanslagen. Hij heeft daar een positieve indruk aan overgehouden. „Ik weet dat de organisatie altijd erg beducht is voor de veiligheid. Ze pakken het professioneel aan. Het zijn geen amateurs in de zin van beginnelingen. Amateurs zijn ze alleen in naam, omdat ze voor het vrijwilligerswerk niet betaald krijgen.”

Op de officiële website van de Vierdaagse (www.4daagse.nl) zijn minder lovende teksten te lezen. De kritiek is soms niet mals. „Iedereen kan zien dat er grove fouten zijn gemaakt door de marsleiding. Een organisatie van deze grootte hoort een noodplan te hebben en hoort op dit soort omstandigheden voorbereid te zijn. Dat waren ze duidelijk niet. (*) Een organisatie waar een arts verantwoordelijk blijkt te zijn voor de meteorologische informatie en deze dan ook nog eens – klaarblijkelijk zonder te dubbelchecken – van het internet plukt, geeft blijk van een ongekend amateurisme. Zelfs de gemiddelde voetbalclub geeft wat geld uit aan betrouwbare weerinformatie voor hun jaarlijkse feestje”, schampert M. Donkers.

Dit soort kritiek komt hard aan in het Vierdaagse-kantoor aan de Groesbeekseweg in Nijmegen. De Vierdaagse-organisatie is niet gewend aan crisismanagement en het omgaan met slecht nieuws. Marsleider Wim Jansen heeft er zichtbaar moeite mee dat ’zijn’ feest is afgelast. Als de schuldvraag aan de orde komt, beroept Jansen zich voortdurend op overmacht. André Sonneville, Vierdaagse-woordvoerder sinds jaar en dag, geeft formeel en afgemeten commentaar; hoofd medische dienst Martin Baardman raakt verstrikt in zijn eigen uitspraken over de weersverwachting.

Zevenennegentig jaar na de eerste Vierdaagse heeft de organisatie nog steeds militaire trekjes. Marsleider Jansen heeft een loopbaan als beroepsmilitair achter de rug, net als zijn illustere voorganger Chris Bos. De Vierdaagse is ontstaan uit militaire sportdagen. Officieren richtten in 1908 de Nederlandsche bond voor lichamelijke opvoeding (NBvLO) op, die een jaar later de eerste Vierdaagse organiseerde. De eerste jaren werden verschillende parcoursen in het hele land gelopen. Mede vanwege goede ervaringen met eten en slapen in de Nijmeegse Prins Hendrik-kazerne, besloot de NbvLO in 1925 om de Vierdaagse voortaan vanuit Nijmegen te lopen.

Burgers lopen al vanaf de eerste Vierdaagse mee en zijn al decennia lang in de meerderheid. Maar in de organisatie blijven militairen het beleid bepalen en de taken uitvoeren. Zonder Defensie zou de Vierdaagse financieel en organisatorisch niet mogelijk zijn. Voor Defensie is de Vierdaagse een uitstekend pr-instrument: stoere militairen die met volledige bepakking de mars lopen, genietroepen die elk jaar de brug bij Cuijk slaan, het internationale kamp Heumensoord – het zijn beelden waar Defensie mee kan thuiskomen.

Luitenant-kolonel buiten dienst Chris Bos was tot 2000 de onbetwiste marsleider van de Vierdaagse. Hij was bekend om zijn krasse uitspraken over de antimilitaristische actievoerders van ’Is het hier oorlog?’ en over rolstoelers die niet aan de Vierdaagse mochten meedoen. Bos kwam ermee weg; de Vierdaagse was zo populair dat het evenement wel een stootje kon hebben. Dat geldt volgens Bos ook na de afgelasting vanwege de twee doden. „Het staat voor mij als een paal boven water dat de Vierdaagse doorgaat. Over tien jaar beleven we de honderdste Vierdaagse, daar ben ik van overtuigd. Sinds 1909 is alles in de wereld veranderd, maar de Vierdaagse is hetzelfde gebleven.”

Misschien is bij de Vierdaagse wel een fout gemaakt, maar de deelnemers blijven verantwoordelijk

De organisatoren van de Vierdaagse voelen zich niet verantwoordelijk voor het verloop van de eerste etappe. Marsleider Wim Jansen peinst er niet over zich terug te trekken.

Na de twee hittedoden op de eerste dag wezen beschuldigende vingers naar de leiding van de Nijmeegse Vierdaagse. Maar bij het bestuur van de stichting De 4Daagse is aftreden niet aan de orde. "We hebben er geen seconde aan gedacht", zegt bestuurslid Gerard Beelen.

Inmiddels staat vast dat het Vierdaagse-comité de weersomstandigheden fout heeft ingeschat. In plaats van een gerenommeerd meteorologisch instituut te raadplegen, beoordeelde het comité op eigen gezag de weerscondities.

Het bestuur vond het niet nodig de routes in te korten. Het gevolg was dat op de eerste Vierdaagsedag honderden wandelaars onwel werden. Vijf mensen moesten worden gereanimeerd, twee overleefden de tocht niet.

Meteorologen wijzen erop dat de maximale temperatuur pas in de middag rond vier uur wordt bereikt. Rond dat tijdstip deden zich de meeste problemen voor.

De stichting De 4Daagse is een zelfstandige organisatie. Marsleider Wim Jansen is "uitvoerend manager". Hij legt uitsluitend verantwoording af aan het stichtingsbestuur, waarvan hij zelf voorzitter is.

Chris Bos, die tot 2000 marsleider was, opereerde nog anders. "Er was een eenhoofdige leiding, en dat was ik". Maar toen was de Vierdaagse nog een activiteit van de wandelbond KNBLO.Daarvan was Bos een van de vijf hoofdbestuursleden. Hij legde verantwoording af aan zijn medebestuurders en kon zelf door de ledenvergadering aan de tand worden gevoeld.

Maar sinds de Vierdaagse in 2002 een eigen stichting kreeg, is die relatie er niet meer. Slechts op een punt heeft de KNBLO nog bemoeienis. Voorzitter Miel Termont: "Wij keuren de begroting goed".

Hij vindt het helemaal niet gek dat Jansen alleen verantwoording verschuldigd is aan het bestuur dat hij zelf voorzit. "De structuur is niet anders dan bij andere evenementen, zoals de Rode Kruis Bloesemtocht".

De KNBLO-voorman onderstreept: "Ik sta voor 100 procent achter Jansen". Dat is geen wonder; drie van de zeven KNBLO-bestuurders zijn tevens bestuurders van de Vierdaagse.

Het sportmerk New Balance, verreweg de belangrijkste sponser van de Vierdaagse, zal niet aandringen op veranderingen in het bestuur.

Marketing-directeur Kor Louws meent dat het Vierdaagse-comité de deelnemers voldoende tips heeft gegeven om zich te beschermen tegen de warmte. "Maar de mensen hebben niet geluisterd. De wandelaars zijn verantwoordelijk voor hun eigen hachje", aldus Louws.

De marketing-directeur vindt dat de weerdeskundige die het bestuur fout adviseerde, aansprakelijk moet worden gesteld. Hij weet niet dat het comité helemaal geen deskundige in de arm heeft genomen.

"Nou ja, misschien heeft het bestuur een fout gemaakt. Maar dan nog zijn de deelnemers zelf verantwoordelijk. Als ik hoor dat de wandelaars gedurende acht of tien uur maar vijf liter water drinken.... dat is toch te weinig."

Marsleider Wim Jansen meent ook dat wandelaars zelf onzorgvuldig zijn geweest, zo zei hij gisteren in de lokale pers.

New Balance, dat volgens marketing-directeur Louws "heel veel geld" in het evenement stopt, zegt heel tevreden te zijn over de samenwerking met de organisatie. "We gaan de komende jaren graag door met de sponsoring".

NIJMEGEN - Een groep van zestig tot zeventig leden van wandelclub de Blarentrappers vrijdag op de St. Annastraat in Nijmegen tijdens een soort mini-intocht van wandelaars die op pad zijn gegaan, ondanks het afgelasten van de Vierdaagse.

Uit eerbetoon aan de twee overleden wandelaars van dinsdag, liepen zij van Cuijk naar Nijmegen. De Blarentrappers bereikten rond half vier het centrum van Nijmegen.

Vrijdag, 21 juli 2006 - GROESBEEK - Vierdaagse of niet, de Canadese wandelaars houden vast aan traditie. Op de Canadese militaire begraafplaats in Groesbeek eerden ze hun gesneuvelde voorgangers. De nieuwe generatie kwam deze keer met de bus.

Het liefst waren de Canadese militairen vanuit Vierdaagse-kamp Heumensoord gewoon met z’n 187’en naar Groesbeek gelopen. Een kilometertje of zes naar de militaire begraafplaats: dan kom je mooi in stijl aan bij het gebruikelijke eerbetoon op de Dag van Groesbeek.

De soldaten, en met hen enkele tientallen Engelsen en plukjes andere militairen, komen echter met de bus aan op de kokende parkeerplaats. Het was een verzoek van de organisatie van de Vierdaagse: lopen in groepsverband zou deze gekke dagen maar een ‘verkeerd signaal’ afgeven.

De jaarlijkse herdenking is, hoewel als altijd perfect geregisseerd, in haast alles anders dan anders. Maken de soldaten zich normaal los uit het wandellegioen op de Zevenheuvelenweg, nu staan ze al een kwartier van tevoren schouder aan schouder in de brandende zon. En zijn er normaal amper burgers van de partij, nu kijken tientallen mensen in zomer- en wandelkledij toe. Anders zouden ze hebben gelopen of gefeest.

Na een tweetalig gebed van de aalmoezenier, valt er even na twaalven een perfecte stilte. Zelfs geen verkeer of ander geroezemoes op de achtergrond, helemaal niks. Daar moet je op een normale Vierdaagse-dag eens om komen.

De soldaten krijgen na alle kransen en ander ceremonieel de gelegenheid kalm wat rond te lopen tussen de graven. Lees de grafstenen, laat dit op je inwerken, krijgen ze van hun meerderen mee.

De nieuwe generatie soldaten, meestal ouder dan de jongens in de grond, kwijt zich respectvol van haar taak. De gezichten staan ernstig, hier en daar bedroefd. Twee Engelse burger-wandelaars doen mee. In Engeland herdenken ze wel, maar grote begraafplaatsen als deze heb je daar niet: „Dit maakt toch wel indruk.“

Wanneer iedereen langzaam richting de bussen druppelt, gaat de Canadese leading seaman Paul Lane nog op de foto bij het graf van zijn oud-oom.

En dan is het allemaal voorbij. Op de parkeerplaats besluit een rebels internationaal militair wandelclubje alsnog naar Heumensoord te lopen. Doedelzakken voorop, en zelfs vergezeld door een brigade generaal. It’s a long way to tipperary. Even is het toch weer Vierdaagse.

Vrijdag, 21 juli 2006 - NIJMEGEN - De gemeente Nijmegen moet meer grip krijgen op de Vierdaagse en betrokken worden bij belangrijke besluiten. Dat vindt de Nijmeegse politiek.

In samenspraak met de gemeente moet er een protocol komen waarin precies staat wat te doen bij welke weersomstandigheden. „Dus dat je bij dertig graden de route gaat inkorten of bijvoorbeeld om de zoveel kilometer extra waterpunten regelt“, stelt SP-fractievoorzitter Hans van Hooft jr. „Je kunt dergelijke beslissingen niet overlaten aan de beoordeling van een individuele hobbyist.“

De organisatie van de Vierdaagse besloot maandag zelfstandig om het parcours op de eerste, snikhete dag, niet in te korten. De dag eindigde dramatisch met twee doden.

Marsleider Wim Jansen wil bij de evaluatie aan de orde stellen of de burgemeester voortaan betrokken moet worden bij besluiten over het inkorten van de route. Hij blijft bij het standpunt dat er maandag een goede en verantwoorde beslissing is genomen. Op het stadhuis werden gisteren vergunningen geïnventariseerd die aan de Vierdaagse zijn verstrekt. „Als er in een proces dingen zijn misgegaan, is het logisch dat je je beraadt en de zaken goed op een rij zet“, aldus een woordvoerder van burgemeester Guusje ter Horst.

SP-fractieleider Van Hooft is verbaasd over ‘het amateurisme’ bij de organisatie van de Nijmeegse Vierdaagse. „In de draaiboeken is niks geregeld voor weersomstandigheden zoals afgelopen dinsdag en woensdag.“

Net als de coalitiepartners GroenLinks en PvdA ziet hij uit naar een evaluatie van de afgelopen week. Ook fractievoorzitter Rutger Zwart van de PvdA meent dat de Vierdaagseorganisatie moet professionaliseren. „En dan doel ik met name op het omgaan met weersvoorspelling en medische risico’s. Want bij het maken van de inschattingen is wel iets mis gegaan.“

VVD’er Peter-Paul Leferink op Reinink zegt zich nauwelijks voor te kunnen stellen dat de gemeente níet betrokken wordt bij besluiten met een grote impact. „Wat ik nu allemaal heb gehoord, vind ik verbijsterend.“

Gisteravond liet het openbaar ministerie in Arnhem weten dat het overweegt te onderzoeken of de marsleiding nalatig is geweest. „Er is echter nog geen sprake van een verdenking“, zei een woordvoerster.

De organisatie van de Vierdaagse wist maandag "wel degelijk" dat het op de eerste wandeldag warmer zou worden dan dertig graden. Dit schrijft het comité in een woensdag uitgegeven verklaring.

Eerder hield marsleider Wim Jansen vol dat de weersvoorspellingen uitgingen van maximaal 29 graden, een verwachting die het KNMI en Meteo Consult in het geheel niet kunnen plaatsen. De weerstations gingen vorige week al uit van een temperatuur van rond de 33 graden.

Volgens het communiqué van de stichting De Vierdaagse waren op grond van de weersverwachtingen op internetsites geen maatregelen nodig, omdat de temperatuur moest worden gezien in combinatie met een lage luchtvochtigheid en een zwakke tot matige wind.

De problemen ontstonden pas dinsdagmiddag toen er op de Oosterhoutsedijk nabij Lent een totale windstilte optrad, die leidde tot een hoge gevoelstemperatuur, aldus het persbericht.

Maarten Noort van Meteo Consult vindt dat het Vierdaagse-bestuur zich steeds meer vast praat in plaats van toe te geven fouten te hebben gemaakt. Volgens hem verwachtte zowel Meteo Consult als het KNMI maandag een windsterkte van 0 tot 3 meter per seconde. "Als de organisatie een professionele meteoroloog zou hebben geraadpleegd, dan hadden ze geweten dat het asfalt op de dijk een straalkachel van zestig graden zou zijn", aldus Noort.

Marsleider Wim Jansen zei woensdag dat het bestuur "mogelijk zal besluiten om zich in de toekomst te laten adviseren door een weerkundige. De twee overleden wandelaars worden niet officieel herdacht. Dit is besloten na overleg met de nabestaanden. De slachtoffers zijn een 57-jarige man uit het Gelderse Elst en een 65-jarige man uit Slootdorp in de Wieringermeer. Woensdag werd bij de Vierdaagsefeesten wel een minuut stilte in acht genomen.

In de berichtgeving over gevallen doden tijdens de Vierdaagse mis ik het overlijden in 1963 van Theo Rijks als gevolg van deelnamen aan de Vierdaagse. Rijks nam deel in het peloton van de 131 TD Herstelcie uit Soesterberg onder leiding van vaandrig Van Es.

Bij het passeren van de finish op de tweede dag, zakte hij in elkaar en werd daarna met spoed naar het Radboudziekenhuis vervoerd. Op vrijdagavond leek zijn toestand weer redelijk, maar op zaterdag, vroeg in de ochtend, overleed hij. De oorzaak bleek uitdroging te zijn.

Saillant detail bleek het feit dat Theo een deel van de training niet had meegemaakt, hij lag een week in het ziekenhuis vanwege een ongelukje. Daardoor was hij van tevoren niet gekeurd. Alle andere deelnemers wel.

De 19-jarige soldaat Rijks werd met militaire eer in Limburg begraven, de gehele compagnie was daarbij aanwezig. Het spreekt voor zich dat door Defensie niet op een paar centen werd gekeken tijdens de opgedragen mis en begrafenis. Hiermee werden zijn ouders tevreden gehouden. Kennelijk heeft men kans gezien zijn overlijden uit de statistieken te houden.

De editie 2006 zou de heetste uit de geschiedenis zijn geworden. Maar de tocht werd afgelast en daarom blijft 1972 de warmste editie, zegt het KNMI. Destijds schommelde de temperatuur in Nijmegen vier dagen lang rond de 30 graden en werd het 's nachts niet koeler dan 18 graden. Die omstandigheden kostten een Deen en een Zwitser het leven. Een derde slachtoffer raakte levenslang gehandicapt.

De archivaris van de Vierdaagse, Marcel Claassen, weet van nog twee andere doden. "in de jaren twintig overleed een Rotterdamse politieman, die meeliep voor een weddenschap", weet hij. In 1974 overleed een Britse militair, maar dat was niet tijdens het wandelen zelf. Niet in zijn archief, maar wel in dat van de Volkskrant, is de dood in 1961 te vinden van de Zwitser fuselier Paul Mathys, die op de eerste dag in elkaar zakte. Dat was bij ideaal, fris wandelweer. De artsen stelden daarom dat zijn dood niets met de wandeling te maken kon hebben.

Bij al die doden was er weinig beroering. Claassen: "Destijds kwam de belangstelling vooral van de lokale pers. Maar de tocht is ook van karakter veranderd. In 1972 waren er 21.000 deelnemers uit vijftien landen, dit jaar 44.000 uit 66 landen. Destijds lag de gemiddelde leeftijd op twintig jaar, nu rond de veertig."

Daarnaast zijn er meer lopers met een mindere conditie. "Er is nu een vereniging van medicijngebruikers die meeloopt. En de zilveren gladiool, een onderscheiding voor een bewonderenswaardige wandelaar, zou dit jaar zijn gegaan naar een patiënt met kanker in een vergevorderd stadium."

Claassen, zelf wandelaar en mede-schrijver van de Vierdaagse-jubileumboek De wereld wandelt, kan in zijn geheugen echter niets terugvinden dat lijkt op de gebeurtenissen van dit jaar.

Claassen: "Er werden dinsdag 67 mensen naar het ziekenhuis gebracht. In andere jaren waren dat er hooguit enkelen per dag."

En dan nog even over het weer. Claassen: "Dinsdag was het al warm, maar voor woensdag was een temperatuur van 36 graden voorspeld, met een hoge luchtvochtigheid. De risico's zouden onvergelijkbaar zijn met die in eerdere jaren."

De kerntemperatuur van het lichaam moet 37 graden zijn, het het liefst zo constant mogelijk. Bij inspanning stijgt deze echter, zegt warmtefysioloog Peter Reffeltrath van TNO Defensie en Veiligheid in Soesterberg. Zijn afdeling adviseerde over de uitrusting van de Nederlandse militairen in Irak.

Energie uit voedsel wordt omgezet in beweging en lichaamswarmte. Hoe meer inspanning, hoe meer warmte. Bij te veel inspanning slaat de lichaamsthermostaat aan het regelen. Bloedvaatjes in de huid verwijden zich. Bloed wordt als een soort koelvloeistof wat sneller door het lichaam gepompt. Daarnaast speelt nog een mechanisme een rol: zweten. Is er voldoende water gedronken, dan kan er voldoende worden gezweet. Maar meer dan één liter water per uur nemen de darmen niet op.

Bij onvoldoende afkoeling stijgt de lichaamstemperatuur. 'De kritische grens is 42,3 graden Celsius, daarboven treedt onherstelbare celschade op', zegt Reffeltrath. 'Goed getrainde mensen zijn beter bestand tegen zo'n hoge temperatuur.'

De organisatie van de Nijmeegse Vierdaagse blijkt met verkeerde weersvoorspellingen te hebben gewerkt. Het KNMI hield rekening met een temperatuur van "iets boven de 33 graden", de organisatie zat vier graden lager. Dinsdag overleden twee deelnemers.

"Ik heb de weersverwachting van websites gehaald", zegt het hoofd van de medische dienst, huisarts Martin Baardman. Welke websites weet ik niet meer. "Maar ze hadden hun gegevens volgens mij van het KNMI."

"Het weer verraste ons", zei Vierdaagse-directeur Wim Jansen. "Onze medische dienst ging uit van een temperatuur die zou oplopen tot maximaal 29 graden." Daarom werd het parcours niet ingekort, zoals in 2003.

Maar volgens het KNMI en Meteo Consult werd er voor dinsdag een temperatuur van "boven de 33 graden" verwacht. Precies zoals het uitpakte: 33,4 graden.

Het KNMI noemde het in een reactie "grote onzin" dat de organisatie van de wandeltocht verrast kan zijn geweest door de hoge temperaturen. "Vorige week werd al een hittegolf aangekondigd."

Volgens Frits Coumans van de Geneeskundige Hulpverlening Ongevallen en Rampen (GHOR), die de medische hulp bij de Vierdaagse coördineerde, was voor de Vierdaagse rekeninggehouden met een of twee levensbedreigende situaties. "Dat werden er uiteindelijk 52. Op alarmnummer 112 kwamen 300 meldingen in een uur binnen."

De twee doden waren Nederlandse mannen, van wie er een zijn dertiende Vierdaagse liep. Ze zijn geboren in 1940 en 1948.

Dinsdag werden 54 wandelaars opgenomen in ziekenhuizen in Nijmegen en Arnhem. Woensdagavond waren nog zes wandelaars opgenomen, van wie er nog een in kritieke toestand verkeert.

Dinsdag besloot de organisatie de Vierdaagse af te blazen. Coumans: "Vandaag hadden we waarschijnlijk tien mensen moeten reanimeren."

Voorzitter Wim Jansen van de stichting De 4Daagse neemt zichzelf en zijn organisatie niets kwalijk. Er was voldoende water en de deelnemers waren gewaarschuwd veel te drinken.

"Ik heb vannacht niet kunnen slapen. Ik weet niet zo goed wat te zeggen, sommige van onze medewerkers lopen met tranen in hun ogen. Er zijn doden, en de Vierdaagse is nog nooit afgelast."

"Pas na zes uur 's avonds. Ik gaf om half vijf een persconferentie, en toen wist ik nog van niks, terwijl het toen al mis was. Ik hoorde wel geloei van ambulances, maar dat is niet ongewoon bij de Vierdaagse. Het is een zware tocht."

"We zijn ervan overtuigd dat ons niets te verwijten valt. We hebben op basis van onze weersverwachtingen het juiste besluit genomen. Het parcours niet inkorten dus."

"Naar mijn weten wel. De temperatuur steeg plotseling en voor ons onverwacht, en er was plots een totale windstilte. In 2003 hebben we het parcours ingekort, maar toen ging het toch waaien. Deelnemers klaagden achteraf dat inkorten onnodig was."

"Ja. Er waren drie rustposten, met water voor iedereen. Ook pikken EHBO'ers er daar al lopers uit die duidelijk niet meer kunnen. Daarnaast zorgen traditiegetrouw omwonenden voor water."

Op de Oosterhoutsedijk, waar velen bezweken, staan maar enkele huizen, en geen posten van de organisatie.

"Ja, maar op die nauwe strook is dat onmogelijk. En ervoor was er genoeg water om dat stuk te doen. Daarnaast hebben we uitvoerig gewezen op de noodzaak van water. Twee liter per uur, de wandelaar weet dat heel goed."

"Er zijn dit jaar maar duizend mensen uitgevallen. Dat is minder dan vorig jaar, toen men het fris vond. Twee procent had het dus zwaar, en een klein gedeelte daarvan heel zwaar."

Het is niet voor het eerst dat er tijdens een grootschalig sportevenement slachtoffers vallen. Competitie en prestige doen deelnemers al snel de risico's vergeten. De organisatie staat in zo'n geval voor een lastige keus. Ligt de oorzaak van iemands dood bij het individu of in de omstandigheden? Dwingt het risico op nog meer slachtoffers tot het staken van het evenement en in hoeverre wegen die risico's op tegen commerciële belangen? Het is duidelijk dat die laatste vraag in het geval van de Tour de France anders zal worden beantwoord dan bij de Vierdaagse van Nijmegen.

Wie meedoet aan de Vierdaagse doet dat niet voor het geld, maar voor de eer. In vier dagen tijd 120 tot 200 kilometer lopend afleggen, is een prestatie van formaat. De massaliteit van het evenement creëert daarbij zijn eigen dynamiek. In 1954 werd de grens van tienduizend wandelaars overschreden, in 1990 was hun aantal verdrievoudigd. Dinsdag begonnen meer dan 48 duizend wandelaars aan wat de meest dramatische dag uit de geschiedenis van de Vierdaagse zou worden, het grootste wandelevenement in zijn soort ter wereld.

Dat de extreme weersomstandigheden de organisatoren dinsdag kennelijk overvielen, valt af te leiden uit het feit dat ook toen er in de loop van de middag steeds meer meldingen binnenkwamen van onwel geworden wandelaars, het parcours niet is verkort. De inschattingsfouten betekenen niet dat de organisatoren schuldig zijn aan de dood van de twee wandelaars. Iedereen loopt mee op eigen risico. Dat ontslaat de organisatoren, net zomin als de plaatselijke overheid, niet van hun verantwoordelijkheid voor een goed verloop van het evenement. Die verantwoordelijkheid hebben zij dinsdagavond alsnog genomen door de Vierdaagse af te breken. Terecht.

De voor Nederland uitzonderlijke hoge temperaturen leveren vooral voor slecht voorbereide wandelaars een groot risico op, maar niet voor hen alleen. Dat een van de slachtoffers juist goed geoefend was en al vele malen aan de Vierdaagse had deelgenomen, geeft aan hoe moeilijk het is het lichaam tegen dit soort weersomstandigheden te beschermen.

De ervaringen van dit jaar, en die van 2003, kunnen niet zonder gevolgen blijven. Veel opties om een herhaling te voorkomen zijn er niet. Eenmaal eerder, in 1972, kwamen twee wandelaars bij warm weer om het leven, al waren de omstandigheden toen minder extreem - en ging het evenement gewoon door. In 1992 werden de deelnemers door zwaar noodweer getroffen, andere jaren door regen en kou. Hoe onvoorspelbaar het weer ook blijft, de klimaatverandering maakt het waarschijnlijk dat de deelnemers vaker met hoge temperaturen zullen worden geconfronteerd. In dat geval zou een verplaatsing van de Vierdaagse naar bijvoorbeeld het voorjaar wel eens veel problemen kunnen oplossen.

De wandelapotheek van de Vierdaagse draait overuren: "Ik kan het niet genoeg zeggen: drink water, water en nog eens water"

Deelnemers aan de Vierdaagse keren terug in Nijmegen op de eerste dag van het evenement, dat ook de laatste bleek te zijn.

"Het is gewoon een zware mars op een zware dag", zegt een wandelaar op de eerste en laatste dag van de Vierdaagse. De apotheek wijst op de rode vlekken op de benen van lopers: Overbelasting van de nieren.

Eigenlijk waren de meeste wandelaars het erover eens dat het veel te heet was om te wandelen. En ja, de meesten hadden mensen aan de kant zien liggen.

"Maar dat zie je altijd, bij wandeltochten en marathonwedstrijden", zegt Peter Perkampus, een Duitse deelnemer en "in de zestig". "Het is gewoon een zware mars op een zware dag.

De "wandelapotheek" van Han de Kroon bij de finish aan de Bijleveldstraat draait rond vijven overuren. De wandelaars blijven zijn stand binnenlopen met blaren, en vooral veel rode vlekken. Hij heeft zalfjes en crèmes, en blijft hameren op de drie W's en de drie K's: water, water en water, en koelen, koelen en koelen.

Hij blijft het zeggen, terwijl de deelnemers langs elkaar schuifelen en anderen bergschoenen en parapluhoedjes de stand binnenlopen. Volgens De Kroon wijzen de rode vlekken op de benen op overbelasting van de nieren. "Velen helpen hun nieren niet door te weinig te drinken".

Naast de apotheek zitten Rietje Welling (64) en Bets Cornelissen-Backman uit Didam. "Nee, niet meer de jongste", zegt Cornelissen triomfantelijk.

Ze hebben net de 30 kilometer afgelegd. "Zo zie je toch mar weer wat goede training kan opleveren". Elke woensdag gaan we samen lopen. "Maar we zijn huisvrouwen. Wie een baan heeft, kan natuurlijk minder trainen. En inderdaad, er wordt te weinig gedronken."

Dat weinige drinken valt ook de Duitse 40 kilometer-loper Gerd Picolin op. Voorbij Oosterhout, op de dijk naar Nijmegen, waar geen zuchtje wind of plekje schaduw is, kwam hij een vrouw tegen die vol trots vertelde dat ze maar twee liter water had gedronken.

"Dat is zo dom. Daar moet je niet trots op zijn, want niemand is Superman. Daaraan ga je ten onder. Op zo'n dag als deze moet je ten minste 6 á 7 liter water drinken".

Maar ook hij maakt zich geen zorgen. Ook hij vermoedt niet dat sommige wandelaars er zeer ernstig aan toe zijn. "Zoveel uitvallers als vandaag heb ik nog niet eerder gezien, maar ik heb ook nog nooit in zulke hitte gelopen." Met zijn twee loopvrienden vertelde hij opgewekt dat ze ondanks de hitte hun record gaan breken, van de elf eerdere edities die ze hebben gelopen.

Christel van Hout (30) uit Schijndel is het met de Duitsers eens. Sterker nog: "Dit is natuurlijk geen weer om in te wandelen, eigenlijk lopen hier duizenden heel gekke mensen.

Ze zegt het vooral om zichzelf te bespotten, want ze houdt wel van een uitdaging. Op haar linkerarm zit een tatoeage van prikkeldraad. "Voor mezelf zou ik er niet voor pleiten om het parcours in te korten, maar ik heb er echt heel veel zien afgaan. Er waren veel ambulances."

Marlies van Woerden van de politie Noord-Brabant kan erover meepraten. Met haar collega's liep ze de Vierdaagse, 40 kilometer, maar nu strompelt ze over de Groesbeekseweg.

"Dit had ik nooit verwacht", zegt ze met een glimlach. Van Woerden is Nederlandse kampioen kogelstoten voor vrouwen tussen de 35 en 40 jaar. "Dus ik dacht fysiek wel wat te kunnen", zegt Van Woerden. Mogelijk hielp het donkerblauwe uniform ook niet. "Maar dat hoort erbij, die soldaten hebbeb het zwaarder." Het politiebusje van de regio Noord-Brabant stopt voor haar. "Meekomen!", roept een collega, grinnikend.

Niet lang daarna wordt begonnen met het weghalen van de routering voor de volgende wandeldag. De marsleiding wil voorkomen dat mensen op eigen houtje toch gaan lopen.