Vierdaagse breuk met traditie
Vrouwen kunnen best kilometertje extra lopen
Het lijkt een vreemde plek voor de eeuwige strijd tussen de seksen: de Nijmeegse Vierdaagse. Toch is het evenement gewikkeld in een juridisch gevecht over verschillende prestatienormen voor mannen en vrouwen. De wet verbiedt het, de wetenschap buigt zich nu over het exacte onderscheid tussen de geslachten. "Hoe langer de afstand, hoe kleiner het verschil."
door Luuk Kortekaas
DEN HAAG / NIJMEGEN / Het is de alleroudste proefondervindelijke wetenschap van de wereld: het verschil tussen man en vrouw.
Maar hoe anders zijn ze eigenlijk als het aankomt op langdurige inspanningen? Ga er maar aan staan dat uit te zoeken.
Toch wordt dat op dit moment gedaan, op verzoek van het grootste wandelevenement van Nederland, de Vierdaagse van Nijmegen. Onderzoekers van de Vrije Universiteit van Amsterdam en de Universiteit van Maastricht zijn door de organisatie aangezocht zich te buigen over de volgende vraag:"Bij welke dagelijks te lopen afstand is de prestatie van de gemiddelde vrouw zodanig gelijk aan die van de gemiddelde man die een afstand van vijftig kilometer loopt, dat zij gelijke kansen hebben om het Vierdaagsekruis te halen?"
Ingewikkeld, maar het verhaal begint allemaal bij de Friese wandelaar Taeke van der Meer. Vorig jaar liep hij met een vriendin vier dagen de afstand van veertig kilometer. Zij kreeg het felbegeerde kruisje, terwijl Taeke het moest doen met niet meer dan een papieren herinnering in de vorm van een diploma. Mannen moeten voor het kruisje immers vier keer vijftig kilometer lopen.
De Fries wandelde door naar de Commissie Gelijke Behandeling, en die stelde hem in het gelijk. De commissie vindt de langere afstand voor mannen "in strijd met de wet", omdat 'er niet is gebleken dat bij de deelname aan de Vierdaagse sprake is van een feitelijke achterstand van vrouwen ten opzichte van mannen'.
Mr. Henny Sackers, in het bestuur van de Nijmeegse Vierdaagse belast met juridische zaken, heeft het er sinds die dag lastig mee. Sackers:"We hebben vorig jaar 45.000 deelnemers gehad en daat zat één ontevreden klant bij. Die ene ontevreden klant heeft ons enorm veel hoofdbrekens gekost. Want aanspassingen van het reglement gaan ons grote organisatorische problemen geven."
Voor de Vierdaagse van dit jaar, die dinsdag van start gaat, blijft alles bij het oude. Maar eind dit jaar moet de knoop doorgehakt worden of er voor de editie van 2005 nieuwe voorschriften komen: moeten vrouwen bijvoorbeeld langere afstanden gaan lopen om een gelijke inspanning te leveren? Sackers:"Het is natuurlijk niet voor niets dat we naar twee universiteiten zijn gegaan. Als wij gedwongen worden het reglement te veranderen, willen we dat op goede gronden doen."
Het onderzoek aan de Vrije Universiteit is nog in volle gang. De resultaten worden dit najaar verwacht.
Verder is hoogleraar bewegingswetenschappen prof. dr. Harm Kuipers van de Universiteit van Maastricht door de Vierdaagse aangezocht. Kuipers zegt 'geen officieel onderzoek te gaan doen'. Wel heeft de oud-wereldkampioen schaatsen antwoord gegeven op enkele vragen van de organisatie.
"Mijnallereerste reactie op die vragen was: oké, dan loop je de veertig en krijg je slechts een diploma, terwijl je bij de vijftig een kruisje krijgt. Dan zou ik zeggen: Wat is het probleem? Dan loop je toch vijftig? En als je dat niet wil, doe je toch niet mee? Niemand is toch verplicht mee te lopen?"
Volgens Kuipers is het simpel vast te stellen dat er verschil is, maar buitengewoon complex om het exacte onderscheid tussen mannen en vrouwen vast te stellen. "Het zit hem in de snelheid van de passen en de afstand die in dezelfde periode wordt afgelegd. Vrouwen doen langer over dezelfde afstand, omdat ze kortere passen nemen. Maar vrouwen kunnen weer langer doorgaan. Dat is een kwestie van fysiologie."
De vuistregel zou kunnen luiden: hoe langer de afstand, hoe kleiner het verschil. Kuipers:"Dat zie je nog niet helemaal terug op afstanden van veertig of vijftig kilometer. Je ziet dat pas als het op echt uithoudingsvermogen aankomt, want vijftig kilometer vind ik niet een echt reusachtige inspanning. Dan denk ik eerder aan tachtig of negentig kilometer."
Aan de Technische Universiteit van Delft is door ir. Liek Voorbij wel eens uitgezocht wat het verschil is in 'loopgedrag' tussen mannen en vrouwen. Daar kwam uit dat mannen er 6,9 tot 9,9 uur over doen om vijftig kilometer af te leggen. Als vrouwen zo lang lopen met de voor hen gemiddelde snelheid, leggen zij in die tijd 44,5 tot 46,5 kilometer af: meer dus dan de gevraagde veertig. Iets vergelijkbaars geldt als wordt uitgegaan van de gemiddelde paslengte van vrouwen en mannen. Mannen hebben ruim 64.000 passen nodig voor vijftig kilometer. Een vrouw die net zoveel passen zet, loopt ruim 43,5 kilometer.
Vierdaagse-bestuurslid Henny Sackers kent het Delfse onderzoek. "Het is moeilijk om op dit moment vooruit te lopen op onderzoeken die nog gaande zijn, maar wij houden er sterk rekening mee dat de afstand die vrouwen moeten lopen volgend jaar omhoog moet - ook omdat die uitkomst uit Delft er al ligt."
Dan zitten er nog wel twee addertjes onder het gras. "We hebben de onderzoekers meegegeven dat we vrouwen geen langere hersteltijd kunnen bieden dan mannen, en dat we ze ook niet de gelegenheid kunnen geven langer over de afstand te doen.
Dat is een organisatorische kwestie: iedereen moet om acht uur 's ochtends op weg zijn, anders kom ik op een andere manier in de problemen met de wet. Volgens de arbo-norm moeten de agenten die nodig zijn voor de begeleiding van het evenement om die tijd gaan rusten. Dat betekent dat we geen rek in het schema hebben."
De wet negeren zal het bestuur niet doen. "Het lijkt ons geen juist uitgangspunt je niet aan de wetten van het land te houden. Anderzijds: de juristen die Van der Meer bijstonden, zeiden meteen al dat ze dan naar de kort-gedingrechter zouden gaan."
Hoogleraar Harm Kuipers haalt in Maastricht nog maar eens de schouders op. "Kijk, ik word natuurlijk niet gehinderd door enige kennis van juridische zaken en emancipatiecommissies en dergelijke. Maar ik zou zeggen: doe gewoon lekker waar je zelf zin in hebt. Wie mee wil doen heeft zich aan dereglementen van de organisatie te houden. Dat is bij alle sportwedstrijden het geval."
Blijft natuurlijk die ene ontevreden klant. Taeke van der Meer heeft zich opnieuw ingeschreven als deelnemer aan de Vierdaagse. Met de organisatie is afgesproken dat hij zich gedeisd zal houden, om geen problemen met andere wandelaars uit te lokken. O ja, hij loopt dit jaar... vier keer vijftig kilometer.